{"id":2584,"date":"2020-05-12T18:20:19","date_gmt":"2020-05-12T15:20:19","guid":{"rendered":"https:\/\/hansu.av.tr\/?p=2584"},"modified":"2020-07-15T16:50:56","modified_gmt":"2020-07-15T13:50:56","slug":"koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/","title":{"rendered":"Koronavir\u00fcs (Covid-19) Salg\u0131n\u0131 ve Ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k Hukukuna Etkilerinin De\u011ferlendirilmesi"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan \u201cpandemi\u201d olarak ilan edilen ve \u00fclkemizde de k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde h\u0131zla yay\u0131lan Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131n en ba\u015fta imalat\/\u00fcretim sekt\u00f6r\u00fc olmak \u00fczere tedarik zincirinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olan ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ve lojistik alan\u0131nda hizmet veren \u015firketlere olumsuz yans\u0131malar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu yaz\u0131m\u0131zda, salg\u0131n s\u00fcrecinin mevcut ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmelerine<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>\u00a0olas\u0131 etkilerini ve bu ba\u011flamda T\u00fcrk ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ve lojistik \u015firketlerin e\u015fyan\u0131n hem T\u00fcrkiye i\u00e7erisinde ta\u015f\u0131nmas\u0131 hem de \u00fclkemizin ba\u015fta Almanya olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli Avrupa, Afrika, T\u00fcrk Cumhuriyetleri ve Orta Do\u011fu \u00fclkeleriyle yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 ihracat ve ithalat sebebiyle mallar\u0131n yurtd\u0131\u015f\u0131ndan \u00fclkemize ya da \u00fclkemizden yurtd\u0131\u015f\u0131na ta\u015f\u0131nmas\u0131 s\u00fcrecinde kar\u015f\u0131la\u015fabilecekleri sorunlar\u0131n, mevcut s\u00f6zle\u015fmeleri ile bu s\u00fcre\u00e7te \u00fcstlenecekleri yeni ta\u015f\u0131ma i\u015flerine etkilerini irdeleyece\u011fiz. Bu ba\u011flamda \u00f6zellikle T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun ilgili h\u00fck\u00fcmleri ile uluslararas\u0131 ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k konvansiyonlara g\u00f6re ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n ne t\u00fcr hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere sahip oldu\u011funu de\u011ferlendirece\u011fiz.<\/p>\n<p><strong>A. KARA TA\u015eIMACILI\u011eI<\/strong><\/p>\n<p>Karayoluyla uluslararas\u0131 e\u015fya ta\u015f\u0131malarda \u00f6ncelikli olarak T\u00fcrkiye\u2019nin taraf oldu\u011fu CMR Konvansiyonu h\u00fck\u00fcmleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r. S\u00f6z konusu uluslararas\u0131 konvansiyonda h\u00fck\u00fcm bulunmamas\u0131 sebebiyle bo\u015fluk bulunan durumlarda ise mevcut ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesine uygulanacak hukuk T\u00fcrk Hukuku ise T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Kitab\u0131 h\u00fck\u00fcmleri dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>I. G\u00f6nderen Taraf\u0131ndan Ta\u015f\u0131ma S\u00f6zle\u015fmesinin Feshi Halinde Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n Haklar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmelerinin g\u00f6nderenler taraf\u0131ndan (\u00f6rne\u011fin tedarik zincirindeki aksakl\u0131klar sebebiyle ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131ya e\u015fyan\u0131n teslim edilememesi, e\u015fyalar\u0131n sergilenece\u011fi fuar ve organizasyonlar\u0131n salg\u0131n nedeniyle iptal edilmesi gibi durumlarda) tek tarafl\u0131 olarak feshedilmesi durumuyla ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015fabilirler. Bu sebeple T\u00fcrk Ticaret Kanunu (TTK), ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131ya g\u00f6nderenden belli taleplerde bulunma hakk\u0131 tan\u0131maktad\u0131r. B\u00f6ylece kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u00f6deme ile hem keyfilik \u00f6nlenmi\u015f olmakta hem de ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n muhtemel zarar ve masraflar\u0131n\u0131n giderilmesi sa\u011flanmaktad\u0131r. Ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesinin g\u00f6nderen taraf\u0131ndan feshi hakk\u0131na ili\u015fkin CMR\u2019de a\u00e7\u0131k bir h\u00fck\u00fcm bulunmam\u0131\u015f olsa da, g\u00f6nderenin tasarruf ve talimat hakk\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen CMR\u2019nin 12. maddesi fesih hakk\u0131n\u0131 da i\u00e7ermektedir.<\/p>\n<p><strong>1. Feshin Sonu\u00e7lar\u0131 ve Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n Se\u00e7imlik Haklar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>TTK madde 865\u2019e g\u00f6re g\u00f6nderen, yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesini diledi\u011fi zaman feshetme hakk\u0131na sahiptir. Belirtmek gerekir ki g\u00f6nderen bu hakk\u0131n\u0131 herhangi bir hakl\u0131 sebep olmasa dahi kullanabilmektedir. S\u00f6z konusu h\u00fckme, e\u015fya \u00fczerindeki tasarruf hakk\u0131n\u0131n mutlak surette g\u00f6nderene tan\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 ilkesi hakimdir. Dolay\u0131s\u0131yla, s\u00f6zle\u015fme ne t\u00fcrl\u00fc yap\u0131lm\u0131\u015f olursa olsun \u2013 hatta ta\u015f\u0131nacak e\u015fyalar\u0131n y\u00fcklenmesinden sonra dahi \u2013 g\u00f6nderen fesih hakk\u0131n\u0131 kullanma imkan\u0131na sahiptir. Fesih, ileriye etkili olarak sonu\u00e7 do\u011furur.<\/p>\n<p>G\u00f6nderenin ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesini feshi durumunda, kanunda ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131ya a\u015fa\u011f\u0131daki se\u00e7imlik haklar \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr:<\/p>\n<ul>\n<li>\u0130lk se\u00e7imlik hak, \u201c<em>kararla\u015ft\u0131r\u0131lan ta\u015f\u0131ma \u00fccreti ile bekleme \u00fccretinden ve tazmini gereken giderlerden, s\u00f6zle\u015fmenin feshi sonucunda tasarruf etti\u011fi giderlerin veya ba\u015fka bir \u015fekilde elde etti\u011fi veya k\u00f6t\u00fcniyetli olarak elde etmeyi ihmal etti\u011fi menfaatlerin indirilmesiyle kalan<\/em>\u201d tutar\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, kararla\u015ft\u0131r\u0131lan ta\u015f\u0131ma \u00fccreti ile bekleme \u00fccretinden tasarruf etti\u011fi giderlerinin (\u00f6rne\u011fin s\u00f6z konusu ta\u015f\u0131ma i\u00e7in tasarruf etti\u011fi yak\u0131t bedeli, yol ge\u00e7i\u015f \u00fccretleri veya \u015fof\u00f6r\u00fcn yevmiyesi gibi) \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131ndan sonra kalan\u0131 talep etme hakk\u0131na sahip olur. E\u011fer ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, g\u00f6nderilen taraf\u0131ndan feshedilen ta\u015f\u0131ma yerine, arac\u0131n\u0131 ve \u015f\u00f6f\u00f6r\u00fcn\u00fc ba\u015fka bir ta\u015f\u0131ma i\u015fi i\u00e7in g\u00f6revlendirebilmi\u015fse, bu \u015fekilde elde etmi\u015f oldu\u011fu navlun \u00fccretini giderlerden indirip, ilk se\u00e7imlik hakk\u0131 i\u00e7in talep edece\u011fi tutar\u0131n tespitinde dikkate almas\u0131 gerekmektedir. S\u00f6zle\u015fmenin feshi sonucu tasarruf edilen giderler ile ba\u015fka \u015fekilde elde edilen giderler hakk\u0131nda ispat y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 aittir.<\/li>\n<li>Di\u011fer se\u00e7imlik hak ise, \u201c<em>kararla\u015ft\u0131r\u0131lan ta\u015f\u0131ma \u00fccretinin, yani navlunun \u00fc\u00e7te birininin<\/em>\u201d talep edilmesidir.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ancak fesih \u201c<em>ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131na giren bir sebepten kaynaklanm\u0131\u015fsa<\/em>\u201d, ta\u015f\u0131ma \u00fccretinin \u00fc\u00e7te biri talebi etme isteminin yitirilece\u011fi gibi, s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131nda g\u00f6nderenin menfaati yoksa, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n yukar\u0131da bahsedilen ilk se\u00e7imlik hakk\u0131 da d\u00fc\u015fer.<\/p>\n<p><strong>2. Riziko Alan\u0131 \u0130lkesi<\/strong><\/p>\n<p>Bu nedenle, g\u00f6nderenin s\u00f6z konusu ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesini, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n \u201criziko alan\u0131na\u201d giren bir sebep dolay\u0131s\u0131yla fesh edip etmedi\u011fi ve feshin b\u00f6ylece hakl\u0131 bir sebepe dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131 konusu, taraflar aras\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131k halinde tespit edilmesi gereken en temel husus olacakt\u0131r. Riziko alan\u0131 ilkesine ba\u011flanan sonu\u00e7, meydana gelen olay kimin alan\u0131na isnat edilir ise, feshin ekonomik k\u00fclfetine katlanma y\u00fck\u00fcml\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn o tarafa ait olmas\u0131d\u0131r. Kanunda hangi durumlar\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131na girdi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmemi\u015ftir.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>\u00a0S\u00f6z konusu ilkenin kayna\u011f\u0131 olan Alman Hukukuna g\u00f6re, riziko alan\u0131 kavram\u0131 bor\u00e7lar hukuku anlam\u0131nda isnat edilebilirli\u011fi de a\u015fan, ondan daha geni\u015f bir anlama sahiptir.<\/p>\n<p>Ku\u015fkusuz, fesih taraflardan birinin kusuruna dayanan bir olay kaynakl\u0131ysa, o taraf\u0131n riziko alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu\u011fu kabul edilmelidir. \u00d6rne\u011fin s\u00f6zle\u015fmenin feshine neden olan olay, g\u00f6nderenin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini kusurlu \u015fekilde yerine getirememesine dayan\u0131yorsa fesih sebebi onun riziko alan\u0131 i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f say\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 \u015fekilde, feshe sebep veren olay, taraflardan birinin organizasyon alan\u0131nda mevcut eksiklikler ve hatalar kaynakl\u0131 ise, bu durum o taraf\u0131n riziko alan\u0131na girer.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca kusurdan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, taraflar\u0131n organizasyon alan\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bir sebep de g\u00f6nderenin veya ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131na girebilir. \u00d6rne\u011fin, taraflardan birinin ekonomik zorluklar i\u00e7inde bulunmas\u0131 veya arac\u0131 kullanacak \u015f\u00f6f\u00f6r\u00fcn hastalanmas\u0131 gibi subjektif sebepler, s\u00f6z konusu taraf\u0131n riziko alan\u0131 kapsam\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilmesi gerekecektir. Bunun sonucu olarak, taraflardan birinin kusurunun olup olmad\u0131\u011f\u0131, riziko alan\u0131n\u0131n tespitinde belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fct olmay\u0131p, her somut olay ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirmeye muhta\u00e7t\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle deprem, sel, f\u0131rt\u0131na salg\u0131n hastal\u0131k gibi do\u011fal afet halleri ile kamu kurumlar\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nleyici tedbirler gibi objektif durumlar\u0131n nas\u0131l de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi hususu, ku\u015fkusuz ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesinin taraflar\u0131 i\u00e7in tart\u0131\u015fmal\u0131 olacakt\u0131r. Bu gibi hallerde, feshe sebep veren olay\u0131n kimin riziko alan\u0131na girdi\u011finin tespiti i\u00e7in, s\u00f6z konusu sebebin \u201c<em>\u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir veya en az\u0131ndan kontrol edilebilir\/\u00f6nlenebilir<\/em>\u201d nitelikte olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli bir kriter olacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, g\u00f6nderenin vir\u00fcs\u00fcn \u00c7in\u2019den t\u00fcm Avrupa\u2019ya ve \u00f6zellikle T\u00fcrkiye\u2019nin kom\u015fular\u0131na yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7te ya da T\u00fcrkiye\u2019de ilk vakalar\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Mart ay\u0131 i\u00e7inde yapt\u0131\u011f\u0131 bir s\u00f6zle\u015fme ile daha y\u0131lba\u015f\u0131nda vir\u00fcs\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lmas\u0131 ve \u00fcretim ve tedarik zincirine etkisi konusunda belirsizliklerin oldu\u011fu s\u00fcre\u00e7te yapt\u0131\u011f\u0131 bir s\u00f6zle\u015fmenin feshine sebep veren olay\u0131n kimin riziko alan\u0131na girece\u011finin de\u011ferlendirilmesinde, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik ve kontrol edilebilirlik kriterleri riziko alan\u0131 ilkesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir \u00f6l\u00e7\u00fct olup, ilk durumun g\u00f6nderenin riziko alan\u0131na girdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n<p>Yine \u00f6rne\u011fin, s\u00f6zle\u015fme d\u00fczenlendi\u011fi s\u0131rada ta\u015f\u0131ma g\u00fczergah\u0131nda ve s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131nda salg\u0131n dolay\u0131s\u0131yla k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 tedbirler al\u0131nabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bu konu hakk\u0131nda g\u00f6nderene herhangi bir bilgilendirme veya ikazda bulunmadan teslim alm\u0131\u015f ise, s\u00f6z konusu engelin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir nitelikte olmas\u0131 sebebiyle ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n kendi riziko alan\u0131 kapsam\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmesi g\u00fc\u00e7le\u015fecektir. Bu sebeple, somut durumun s\u00f6zle\u015fme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya yeni ta\u015f\u0131ma \u00fcstlenildi\u011fi s\u0131rada taraflardan biri taraf\u0131ndan bilinirli\u011fi veya en az\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir ve kontrol edilebilir olmas\u0131 TTK\u2019nun ilgili h\u00fck\u00fcmlerinde<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a>\u00a0bahsedilen riziko alan\u0131n\u0131n tespiti a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir \u00f6l\u00e7\u00fct olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, her iki tarafa da isnat edilen bir riziko alan\u0131 i\u00e7inde olmayan, ba\u015fka bir deyi\u015fle taraflar\u0131n alanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen, \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen veya beklenmedik ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir durumun varl\u0131\u011f\u0131 halinde, \u201c<em>n\u00f6tr<\/em>\u201d bir alan\u0131n mevcudiyeti ve bu alan\u0131n nas\u0131l hukuki sonu\u00e7lar do\u011furaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 bir husustur. Bir g\u00f6r\u00fc\u015f, taraflar aras\u0131nda kesinlikle n\u00f6tr bir alan\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmektedir; s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131n\u0131 engelleyen her sebep ya g\u00f6nderenin ya da ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131nda yer almaktad\u0131r.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>\u00a0Di\u011fer bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise, taraflara izafe edilemeyecek olaylar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi n\u00f6tr bir alan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kabul g\u00f6rmektedir.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a>\u00a0Bizim de uygun buldu\u011fumuz g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise, n\u00f6tr alanda ger\u00e7ekle\u015fen bir olay\u0131n ekonomik k\u00fclfetinin taraflardan hangisine y\u00fcklenmesi gerekti\u011fi hususu, somut olayda uygulanacak maddenin lafz\u0131na g\u00f6re belirlenmelidir.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a><\/p>\n<p>T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun 865. maddesinin, g\u00f6nderen taraf\u0131ndan fesih \u201c<em>ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131na giren bir sebepten kaynaklanm\u0131\u015fsa<\/em>\u201d ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n se\u00e7imlik hakk\u0131n\u0131 yitirece\u011fi ile ilgili a\u00e7\u0131k h\u00fckm\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u201cn\u00f6tr\u201d bir alanda ger\u00e7ekle\u015fen bir olay\u0131n da ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131 kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bulunmas\u0131n\u0131n do\u011fal sonucu olarak, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 \u00fcstteki se\u00e7imlik haklar\u0131n\u0131 talep edebilir. B\u00f6ylece s\u00f6zle\u015fmenin feshine neden olan salg\u0131n hastal\u0131k kaynakl\u0131 bir olay, n\u00f6tr alan i\u00e7erisinde meydana geldi\u011fi kabul edilmesi halinde de, bunun ekonomik k\u00fclfeti g\u00f6nderene y\u00fcklenmesi m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir.<\/p>\n<p><strong>3. E\u015fyan\u0131n Ta\u015f\u0131ma S\u00f6zle\u015fmesinin Feshinden \u00d6nce Y\u00fcklenmesi<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun 865. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda ise, ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesinin feshinden \u00f6nce e\u015fya y\u00fcklenmi\u015fse, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, giderleri g\u00f6nderene ait olmak \u00fczere, TTK 869. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131n\u0131n ikinci il\u00e2 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc c\u00fcmlelerine uygun \u00f6nlemleri alabilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. Yani ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, e\u015fyan\u0131n bo\u015falt\u0131p saklanmas\u0131, tasarruf hakk\u0131na haiz ki\u015finin hesab\u0131na saklanmas\u0131 i\u00e7in tevdi edilmesi, geri ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u015flemlerinin yan\u0131 s\u0131ra \u00e7abuk bozulabilecek bir mal s\u00f6z konusu ise satt\u0131r\u0131lmas\u0131 ve e\u015fyan\u0131n de\u011ferlendirilme imkan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde ise imha edebilmesi tedbirlerine ba\u015fvurabilir.<\/p>\n<p>E\u015fyan\u0131n bo\u015falt\u0131lmas\u0131na ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, bo\u015faltma, kendi i\u015fletmesi i\u00e7in sak\u0131nca olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 ve di\u011fer g\u00f6nderilerin g\u00f6nderenleri ve al\u0131c\u0131lar\u0131 bundan zarar g\u00f6rmedi\u011fi takdirde izin verebilir. Ancak fesih, \u201c<em>ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131na giren bir sebepten kaynaklan\u0131yorsa<\/em>\u201d, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, farkl\u0131 olarak, y\u00fcklenmi\u015f bulunan e\u015fyay\u0131 giderleri kendisine ait olmak \u00fczere hemen bo\u015faltmak zorundad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>II. Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n Y\u00fckleme ve Bo\u015faltma S\u0131ras\u0131ndaki Gecikmelerden Do\u011fan Haklar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Yine salg\u0131n vir\u00fcs s\u00fcrecinde, g\u00f6nderen taraf\u0131ndan y\u00fck\u00fcn zaman\u0131nda teslim edilmemesi veya g\u00f6nderilen taraf\u0131ndan e\u015fyan\u0131n zaman\u0131nda teslim al\u0131nmamas\u0131 kaynakl\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n beklemesi sonucunda, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bekleme \u00fccreti ad\u0131 alt\u0131nda bir bedel talep edebilir. CMR Konvansiyonu bekleme s\u00fcresine ili\u015fkin bir d\u00fczenleme i\u00e7ermemesi sebebiyle, y\u00fckleme ve bo\u015faltma s\u0131ras\u0131ndaki gecikmelere TTK h\u00fck\u00fcmleri uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bilindi\u011fi \u00fczere s\u00f6zle\u015fmeden, durumun gere\u011finden veya ticari team\u00fclden aksi anla\u015f\u0131lmad\u0131k\u00e7a, y\u00fckleme ve bo\u015faltma g\u00f6nderene y\u00f6neltilen kanuni bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckt\u00fcr (TTK madde 863\/1). Taraflarca aksi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a, y\u00fckleme ve bo\u015faltma ile ilgili olarak, durumun gereklerine g\u00f6re belirlenecek makul bir s\u00fcre i\u00e7in ayr\u0131ca bir \u00fccret talep edilemez. Makul s\u00fcre, her ta\u015f\u0131ma i\u00e7in farkl\u0131l\u0131k arz edece\u011finden somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re belirlenmektedir.<\/p>\n<p>Y\u00fckleme ve bo\u015faltmada, taraflarca belirlenmi\u015f s\u00fcre ya da makul s\u00fcrenin bitimi ile bekleme s\u00fcresi ba\u015flar. T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun 863. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131na g\u00f6re ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, \u201c<em>s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerine dayanarak veya kendi risk alan\u0131ndan kaynaklanmayan nedenlerle<\/em>\u201d (\u00f6rne\u011fin g\u00f6nderenin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n hastalanmas\u0131 sonucunda y\u00fcklemede olu\u015fan gecikmeler) makul y\u00fckleme veya bo\u015faltma s\u00fcresinden daha fazla beklerse, bekleme \u00fccreti olarak uygun bir \u00fccrete hak kazan\u0131r. Y\u00fckleme ve bo\u015faltma s\u0131ras\u0131nda gecikmenin meydana gelmesine sebep veren olay ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n risk alan\u0131 kapsam\u0131nda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re \u00fcstte bahsetti\u011fimiz kriterler g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir. Maddenin lafz\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, makul s\u00fcreyi a\u015fan bir gecikmeye sebep veren olay, hem ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n hem de y\u00fck ile ilgililerin riziko alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u201cn\u00f6tr\u201d bir alan\u0131n kapsam\u0131na girmesi halinde ise, bunun ekonomik k\u00fclfetinin g\u00f6nderene y\u00fcklenmesi ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n bekleme \u00fccretini talep etmesi m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>TTK madde 867 ise, y\u00fckleme s\u00fcresine uyulmamas\u0131 durumunda ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131n neler oldu\u011funu d\u00fczenlenmektedir. G\u00f6nderen, e\u015fyay\u0131 s\u00fcresi i\u00e7inde y\u00fcklemez veya y\u00fckleme i\u00e7in haz\u0131r bulundurmazsa, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, makul bir s\u00fcre vererek g\u00f6nderene e\u015fyan\u0131n y\u00fcklenmesini veya haz\u0131r bulundurulmas\u0131n\u0131 ihtar edebilir. Verilen s\u00fcre i\u00e7inde y\u00fckleme yap\u0131lmaz veya e\u015fya haz\u0131r bulundurulmazsa, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 s\u00f6zle\u015fmeyi feshedebilir ve b\u00f6ylece s\u00f6zle\u015fmenin g\u00f6nderen taraf\u0131ndan feshine uygulanan TTK\u2019nun 865. maddesi 2. f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen se\u00e7imlik haklar\u0131 kullanabilir. Ancak, g\u00f6nderenin y\u00fckleme s\u00fcresine uyamamas\u0131, \u201c<em>ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131na giren bir sebepten kaynaklan\u0131yorsa<\/em>\u201d, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n belirtilen haklar\u0131 talep imkan\u0131 yoktur (TTK madde 867\/4).<\/p>\n<p><strong>III.\u00a0 Ta\u015f\u0131ma ve Teslim Engelleri Durumunda Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n Hak ve Y\u00fck\u00fcml\u00fckleri<\/strong><\/p>\n<p>Koronavir\u00fcs nedeniyle al\u0131nan tedbirler kapsam\u0131nda baz\u0131 b\u00f6lge ve \u00fclkelere olan ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k veya transit ge\u00e7i\u015f ile ilgili getirilen k\u0131s\u0131tlamalar sebebiyle, e\u015fyan\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve teslimi s\u0131ras\u0131nda, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar \u00e7e\u015fitli engeller ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilir. Bu engeller, ta\u015f\u0131man\u0131n s\u00f6zle\u015fmede \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131na olanak b\u0131rakmayan ve b\u00f6ylece ta\u015f\u0131ma s\u00fcrecini kesintiye u\u011fratabilecek veya tamamen imkans\u0131z hale getirebilecek engeller olabilece\u011fi gibi e\u015fyan\u0131n varma yerine ula\u015ft\u0131ktan sonra dahi al\u0131c\u0131ya teslimini de \u00f6nleyebilir.<\/p>\n<p>Teslim ve ta\u015f\u0131ma engelleri kapsam\u0131na, Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 sebebiyle kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 eylem ve i\u015flemler ile yasaklar (\u00f6rne\u011fin taraflar ta\u015f\u0131may\u0131 \u00f6nceden belirlenmi\u015f tek bir ta\u015f\u0131tta aktarmas\u0131z olarak yap\u0131lmas\u0131na karar vermelerine ra\u011fmen s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131nda \u015fof\u00f6r ve y\u00fck de\u011fi\u015fimi zorunlulu\u011fu, yetkili makamlar\u0131n getirdikleri giri\u015f\/\u00e7\u0131k\u0131\u015f yasa\u011f\u0131 gibi) girebilir. B\u00f6yle bir durumda gerek T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun gerek CMR\u2019nin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, e\u015fya \u00fczerinde tasarrufa yetkili olan ki\u015fiden al\u0131nacak talimat ile bu engelleri a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n<p>Bu sebeple, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 TTK madde 869 1. f\u0131kras\u0131na g\u00f6re tasarruf hakk\u0131na sahip y\u00fckle ilgiliyi durum hakk\u0131nda vakit kaybetmeksizin bilgilendirmelidir. E\u015fya teslim yerine ula\u015f\u0131ncaya kadar talimat vermeye yetkili ki\u015fi kural olarak g\u00f6nderendir. Tasarruf hakk\u0131na, g\u00f6nderilen sahip olmas\u0131na ra\u011fmen kendisi bulunam\u0131yorsa veya e\u015fyay\u0131 teslim almaktan ka\u00e7\u0131n\u0131yorsa, bu halde tasarruf hakk\u0131 g\u00f6nderen taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131r. Talimat alma s\u00fcrecinde olu\u015fabilecek yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmalar\u0131 \u00f6nlemek ve ileride meydana gelebilecek uyu\u015fmazl\u0131klarda da ispat bak\u0131m\u0131ndan zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015fmamak i\u00e7in ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, y\u00fckle ilgiliye yapaca\u011f\u0131 ta\u015f\u0131ma ve teslim engeli hakk\u0131ndaki bildirimini yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde yapmas\u0131 ve yine tasarruf hakk\u0131na sahip bu ki\u015fiden alaca\u011f\u0131 talimatlar\u0131 da yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde kay\u0131t alt\u0131na al\u0131p saklamas\u0131 faydal\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>TTK madde 869 1. f\u0131kras\u0131 c\u00fcmle 4\u2019e g\u00f6re ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, kendisine talimat verilen durumlarda, teslim engelinin \u201c<em>ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131na giren bir nedenden kaynaklanmam\u0131\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131yla<\/em>\u201d ald\u0131\u011f\u0131 emir ve talimat ile tasarruflar\u0131n\u0131n yerine getirilmesi i\u00e7in gerekli olan giderleri ve uygun bir \u00fccret talep edebilir ve emir, talimat ve tasarruflar\u0131n uygulanmas\u0131na ba\u015flanmas\u0131n\u0131 bir avans\u0131n \u00f6denmesi \u015fart\u0131na ba\u011flayabilir. \u00dcstte a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, somut olay\u0131n \u00f6zellikleri de dikkate al\u0131narak ta\u015f\u0131ma ve teslim engeli, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n kendisinin veya adamlar\u0131n\u0131n kusuru kaynakl\u0131 ya da kendi organizasyon alan\u0131na isnat edilecek olaylar kapsam\u0131nda ise, s\u00f6z konusu engel ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi kabul edilmelidir. Maddenin lafz\u0131na g\u00f6re, engelin hem y\u00fckle ilgilinin hem de ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, taraflarca \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen ve kontrol edilemeyen m\u00fccbir sebepten kaynakland\u0131\u011f\u0131 durumlarda da, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 yine talimatlar\u0131n yerine getirilmesi i\u00e7in gerekli olan giderleri ve uygun bir \u00fccret talep etme hakk\u0131na sahip olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>E\u011fer g\u00f6nderen ve\/veya g\u00f6nderilen, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n talep etti\u011fi emir ve talimat\u0131 uygun s\u00fcre i\u00e7erisinde bildirmezse veya hi\u00e7 cevap vermezse, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 TTK\u2019nun 896. maddesi 3. f\u0131kraya g\u00f6re, tasarruf hakk\u0131 sahibinin menfaatine en iyi g\u00f6r\u00fcnen tedbirleri almak zorundad\u0131r. Bunun sonucunda ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, e\u015fyay\u0131 bo\u015falt\u0131p saklayabilir, tasarruf hakk\u0131na sahip ki\u015finin hesab\u0131na saklanmas\u0131 i\u00e7in tevdi edebilir veya geri ta\u015f\u0131yabilir. Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, e\u015fyay\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ki\u015fiye tevdi ederse, sadece bu ki\u015finin se\u00e7iminde g\u00f6sterilmesi gereken \u00f6zenden sorumludur. Bozulabilecek bir mal s\u00f6z konusu ise, mal\u0131n durumu b\u00f6yle bir \u00f6nlemi hakl\u0131 k\u0131l\u0131yorsa veya aksi takdirde olu\u015facak giderler mal\u0131n de\u011ferine g\u00f6re makul bir oranda de\u011filse, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 108. maddesi h\u00fckm\u00fcne uygun olarak mal\u0131 satt\u0131rabilir. E\u011fer de\u011ferlendirilmesi imkan\u0131 bulunmayan e\u015fya mevcut ise ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bunu imha edebilir. E\u015fyan\u0131n bo\u015falt\u0131lmas\u0131ndan sonra ta\u015f\u0131ma sona ermi\u015f say\u0131l\u0131r. TTK madde 869 4. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, bu ba\u011flamda ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemler sebebiyle gerekli giderlerin tazminini ve uygun bir \u00fccret talep edilmesini, ta\u015f\u0131ma veya teslim engelinin \u201c<em>kendi riziko alan\u0131na giren bir nedenden<\/em>\u201d kaynaklanmam\u0131\u015f olmas\u0131na (yani y\u00fckle ilginin riziko alan\u0131na giren ya da n\u00f6tr alanda ger\u00e7ekle\u015fen bir nedenden) ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Bir ta\u015f\u0131ma veya teslim engelinden dolay\u0131, ta\u015f\u0131ma, s\u00fcresinden \u00f6nce sona erdirilirse, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, ta\u015f\u0131man\u0131n tamamlanan k\u0131sm\u0131yla orant\u0131l\u0131 olarak ta\u015f\u0131ma \u00fccretine hak kazan\u0131r. Engel, \u201c<em>ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n riziko alan\u0131na giren bir sebepten kaynaklanm\u0131\u015fsa<\/em>\u201d, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, ancak g\u00f6nderenin menfaatine oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde ta\u015f\u0131man\u0131n tamamlanm\u0131\u015f bulunan k\u0131sm\u0131 hakk\u0131nda istemde bulunabilir (TTK madde 870\/2).<\/p>\n<p>TTK madde 869\u2019un kayna\u011f\u0131 olan CMR Konvansiyonu ise, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, ta\u015f\u0131ma ve teslim engellerinin varl\u0131\u011f\u0131 halinde hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini 14, 15 ve 16. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n<p>CMR madde 14 1. f\u0131kraya g\u00f6re, y\u00fck teslim yerine varmadan \u00f6nce herhangi bir nedenle s\u00f6zle\u015fmeyi sevk mektubunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ko\u015fullara g\u00f6re (kararla\u015ft\u0131r\u0131lan belli bir g\u00fczergah, ba\u015fka araca y\u00fckleme yasa\u011f\u0131 gibi) uygulamak imkans\u0131z hale gelirse, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, y\u00fcke tasarruf etme hakk\u0131na sahip olan ki\u015fiden talimat almas\u0131 gereklidir. Ayr\u0131ca ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, CMR madde 16 2. ve 3. f\u0131kralar\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen tedbirleri alabilir. Bu kapsamda, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 y\u00fck\u00fc onlar\u0131 tasarruf etme hakk\u0131na sahip olan ki\u015fi hesab\u0131na derhal bo\u015faltabilir ve onun ad\u0131na koruma alt\u0131na al\u0131r. Mal \u00e7abuk bozulan cinsten ise veya durumlar\u0131 \u00f6yle gerektiriyor ise yahut depolama \u00f6demeleri mal\u0131n de\u011feri ile uyumlu de\u011filse, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 y\u00fcke tasarruf etme hakk\u0131na sahip ki\u015fiden talimat beklemeden onlar\u0131 satabilir.<\/p>\n<p>Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, CMR madde 14 2. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca, e\u011fer ko\u015fullar y\u00fck\u00fcn sevk mektubunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclenlerden farkl\u0131 bir \u015fekilde ta\u015f\u0131nmas\u0131na olanak sa\u011fl\u0131yor ise ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 y\u00fcke tasarruf etmek hakk\u0131na sahip ki\u015fiden uygun bir zaman i\u00e7inde talimat alamam\u0131\u015f ise, y\u00fcke tasarruf etme hakk\u0131na sahip ki\u015finin yararlar\u0131na en uygun g\u00f6r\u00fclen \u00f6nlemleri almakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu ba\u011flamda, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 \u00f6zen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc sebebiyle s\u00f6z konusu tedbirleri al\u0131rken hak sahibinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmesi gerekmektedir.<\/p>\n<p>Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, bir teslim engeli ile kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 halinde ise, CMR madde 15 1. f\u0131kras\u0131na g\u00f6re ya teslim engellerini g\u00f6nderene bildirip (g\u00f6nderilenin herhangi bir nedenle ta\u015f\u0131nan e\u015fyay\u0131 kabul etmemesi de bir teslim engeli olabilir; \u00f6rne\u011fin g\u00f6nderilenin, salg\u0131n sebebiyle y\u00fck\u00fc getiren arac\u0131 ve \u015fof\u00f6r\u00fc, kararla\u015ft\u0131r\u0131lan teslim yeri olan fabrika alan\u0131na girmesine izin vermemesi) ondan talimat isteyecek ve bu talimata uygun hareket eder ya da CMR madde 16 2. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca do\u011frudan do\u011fruya y\u00fck\u00fc bo\u015faltma hakk\u0131na haizdir. Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 y\u00fck\u00fc tasarruf hakk\u0131na sahip ki\u015fi ad\u0131na muhafaza alt\u0131na al\u0131r. Y\u00fck\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir ki\u015fiye verdi\u011fi takdirde ise, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin se\u00e7iminde tedbirli davranmak d\u0131\u015f\u0131nda ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n hi\u00e7bir sorumlulu\u011fu kalmaz. E\u011fer mal \u00e7ok \u00e7abuk bozulacak cinsten ise CMR madde 16 3. f\u0131kra uyar\u0131nca y\u00fck\u00fc satmak hakk\u0131na da sahiptir.<\/p>\n<p>CMR madde 16 1. f\u0131kras\u0131 ise, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, e\u011fer s\u00f6z konusu masraflar \u201c<em>kendi kusuru ve ihmali kaynakl\u0131 de\u011filse<\/em>\u201d, talimat al\u0131nmas\u0131 ve bunun yerine getirilmesi i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 masraflar\u0131 talep etme hakk\u0131na sahip oldu\u011funu h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015f ve bunun sonucu olarak talimat\u0131n istenmesi ve uygulanmas\u0131 s\u00fcrecinde olu\u015facak giderlerin ekonomik k\u00fclfetini y\u00fck ile ilgililere y\u00fcklemi\u015ftir.<\/p>\n<p><strong>IV. Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n Y\u00fck\u00fcn Gecikmesinden Do\u011fan Zararlardan Sorumlulu\u011fu<\/strong><\/p>\n<p>Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n salg\u0131n s\u00fcrecinde s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131 di\u011fer bir durum ise, y\u00fck\u00fcn ta\u015f\u0131ma s\u00fcresi i\u00e7erisinde g\u00f6nderilene teslim edilememesi sebebiyle olu\u015facak zararlardan sorumlu olup olmad\u0131klar\u0131 hususudur.<\/p>\n<p>TTK\u2019nun 875. maddesi 1. f\u0131kras\u0131 h\u00fckm\u00fc uyar\u0131nca ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, e\u015fyan\u0131n ta\u015f\u0131nmak \u00fczere teslim al\u0131nmas\u0131ndan g\u00f6nderilene teslim edilece\u011fi ana kadar, e\u015fyan\u0131n z\u0131ya, hasar g\u00f6rmesinden ve ta\u015f\u0131ma s\u00fcresinin ge\u00e7irilmesinden do\u011fan zararlardan sorumlu bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n gecikmeden do\u011fan sorumlulu\u011fundan bahsedilebilmesi i\u00e7in, ta\u015f\u0131ma s\u00fcresinin a\u015f\u0131lmas\u0131 ve bu s\u00fcre a\u015f\u0131m\u0131 dolay\u0131s\u0131yla hak sahibinin bir zarara u\u011fram\u0131\u015f olmas\u0131 gereklidir. Di\u011fer bir \u00f6nemli ko\u015ful ise, e\u015fyan\u0131n ge\u00e7 de olsa g\u00f6nderilene teslim edilmi\u015f olmas\u0131 zorunlulu\u011fudur; e\u015fyan\u0131n hi\u00e7 teslim edilmemesi durumunda e\u015fyan\u0131n zayi olmas\u0131ndan kaynaklanan sorumluluk s\u00f6z konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Taraflar aras\u0131nda kararla\u015ft\u0131r\u0131lan bir s\u00fcrenin mevcut olmad\u0131\u011f\u0131 durumda, TTK madde 873 uyar\u0131nca, ta\u015f\u0131ma \u015fartlar\u0131 dikkate al\u0131narak \u00f6zenli bir ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131ya tan\u0131nabilecek makul bir s\u00fcre i\u00e7inde, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 y\u00fck\u00fc teslim etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Makul ta\u015f\u0131ma s\u00fcresi, somut olay\u0131n \u015fartlar\u0131na g\u00f6re ayr\u0131 ayr\u0131 tespit edilmeli ve s\u00fcre hesaplan\u0131rken ta\u015f\u0131nan e\u015fyan\u0131n \u00f6zellikleri (\u00e7abuk bozulan cinsten olup olmad\u0131\u011f\u0131), g\u00fcmr\u00fckteki ola\u011fan bekleme s\u00fcresi, se\u00e7ilen g\u00fczergah\u0131n ko\u015fullar\u0131, izin verilen s\u00fcr\u00fc\u015f saatleri gibi pek \u00e7ok farkl\u0131 kriter g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a><\/p>\n<p>Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, ta\u015f\u0131ma s\u00fcresinin a\u015f\u0131lmas\u0131ndan do\u011fan sorumlulu\u011fu, ta\u015f\u0131ma \u00fccretinin \u00fc\u00e7 kat\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r (TTK m. 882\/3).<\/p>\n<p>CMR\u2019den farkl\u0131 olarak TTK madde 875 3. f\u0131kras\u0131 gecikme durumunda ta\u015f\u0131ma \u00fccretinden de indirim yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. S\u00f6z konusu h\u00fckme g\u00f6re, gecikme halinde herhangi bir zarar olu\u015fmasa dahi, e\u011fer ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 her t\u00fcrl\u00fc \u00f6zeni g\u00f6sterdi\u011fini ispat ederse, ta\u015f\u0131ma \u00fccreti gecikme s\u00fcresi ile orant\u0131l\u0131 olarak indirilir. B\u00f6ylece, indirimin yap\u0131lmamas\u0131n\u0131n tek sebebi ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n kusursuzlu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015f bulunmas\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Uluslararas\u0131 kara ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131na uygulanan CMR Konvansiyonu madde 17 1. f\u0131kraya g\u00f6re, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 y\u00fck\u00fc belirli bir s\u00fcre i\u00e7inde g\u00f6nderilene teslim etmedi\u011fi takdirde meydana gelen gecikmeden sorumlu olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>CMR madde 19 uyar\u0131nca, ta\u015f\u0131nacak y\u00fck, ya taraflar\u0131n kararla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 s\u00fcrenin i\u00e7erisinde ya da herhangi bir ta\u015f\u0131ma s\u00fcresi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa basiretli bir ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131dan beklenen makul s\u00fcrenin i\u00e7inde g\u00f6nderilene teslim edilmi\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>CMR madde 23 5. f\u0131kraya g\u00f6re, gecikme halinde, hak sahibi zarar\u0131n bundan ileri geldi\u011fini kan\u0131tlarsa, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n gecikme nedeniyle \u00f6demesi gereken tazminat ta\u015f\u0131ma \u00fccreti ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Hem TTK\u2019ya hem de CMR\u2019ye g\u00f6re y\u00fck\u00fcn gecikmeli teslim edilmesi durumunda, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n sorumluluktan kurtulup kurtulamayaca\u011f\u0131 hususu taraflar aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131klarda ku\u015fkusuz tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k en temel nokta olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>TTK madde 876, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131ya genel bir sorumluluktan kurtulma imkan\u0131 sunmu\u015ftur. S\u00f6z konusu maddeye g\u00f6re, z\u0131ya, hasar ve gecikme, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n en y\u00fcksek \u00f6zeni g\u00f6stermesine ra\u011fmen ka\u00e7\u0131namayaca\u011f\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6remeyece\u011fi sebeplerden meydana gelmi\u015fse, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 sorumluluktan kurtulacakt\u0131r.<\/p>\n<p>CMR madde 17 2. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca, gecikmenin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n \u00f6nlemesine ve sonu\u00e7lar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmas\u0131na olanak bulunmayan bir durumdan ileri gelmesi halinde, olu\u015fan zarardan sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131n\u0131 h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. TTK\u2019da yer alan \u201cta\u015f\u0131yan\u0131n en y\u00fcksek \u00f6zeni g\u00f6stermesine ra\u011fmen\u201d ibaresi CMR\u2019de a\u00e7\u0131k\u00e7a yer almasa da, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n \u201cka\u00e7\u0131namayaca\u011f\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6nleyemeyece\u011fi olay\u201da dayanarak sorumluluktan kurtulabilmesi i\u00e7in en y\u00fcksek \u00f6zeni g\u00f6stermi\u015f ve gerekli t\u00fcm tedbirleri alm\u0131\u015f oldu\u011funu ispatlamas\u0131 gerekti\u011fi kabul edilmektedir.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a><\/p>\n<p>Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131dan beklenen bu \u00fcst d\u00fczeydeki \u00f6zen, somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re de\u011ferlendirilir. Bu ba\u011flamda, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, sadece basiretli bir tacirin g\u00f6stermesi gereken \u00f6zeni g\u00f6stermi\u015f olmas\u0131 yeterli olmay\u0131p, somut olaya g\u00f6re deneyimli, uzman bir ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131dan beklenen en y\u00fcksek \u00f6zen ve almas\u0131 gereken tedbirlere uygun hareket etti\u011finin ispat edilmesi gereklidir.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a>\u00a0Bu sebeple, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 gecikmeyi do\u011furabilecek ortam ve ko\u015fullar\u0131 \u00f6ng\u00f6rebilmeli, buna g\u00f6re kendisinden beklenen tedbirleri almas\u0131 gerekmektedir. E\u011fer ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, s\u00f6zle\u015fmeyi yapt\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada en \u00fcst d\u00fczeyde \u00f6zeni g\u00f6stermesine ra\u011fmen, Covid-19 pandemisinin s\u00f6z konusu ta\u015f\u0131ma i\u015finin ifas\u0131na engelleyici etkisini bilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil veya \u00f6ng\u00f6rebilmesi kendinden beklenemezse ve b\u00f6ylece gecikmeye neden olan olayda ka\u00e7\u0131n\u0131lamama ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6nlenememesi nitelikleri mevcut ise, bu durumda art\u0131k ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n sorumlu tutulmas\u0131 bizce d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir. Ancak ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesinin yap\u0131lmas\u0131 ya da ta\u015f\u0131ma i\u015finin kabul\u00fc s\u0131ras\u0131nda, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 kapsam\u0131nda al\u0131nabilecek \u00f6nlemler sebebiyle somut ta\u015f\u0131mada gecikmeler meydana gelebilece\u011fi hususu bilgisi dahilinde (\u00f6rne\u011fin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n kararla\u015ft\u0131r\u0131lan g\u00fczergahta bulunan \u00fclkeler s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131nda k\u0131s\u0131tlamalar olmas\u0131 gibi) bulunuyorsa veya en az\u0131ndan bu hususlar\u0131 \u00f6ng\u00f6rebilmek m\u00fcmk\u00fcn ise, y\u00fck\u00fcn g\u00f6nderilene ge\u00e7 tesliminin kendi organizasyon kusurundan kaynakl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131labilir.<\/p>\n<p>Yine bu s\u00fcre\u00e7te ta\u015f\u0131ma i\u015fi \u00fcstlenecek \u015firketler, gidecekleri g\u00fczergahlar ile s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlamalar ve yo\u011funluklar hakk\u0131nda bilgilerini ta\u015f\u0131maya ba\u015flamadan \u00f6nce ve ta\u015f\u0131ma s\u0131ras\u0131nda devaml\u0131 g\u00fcncellemeli ve b\u00f6ylece somut duruma g\u00f6re e\u015fyan\u0131n gecikmemesi i\u00e7in gerekti\u011finde \u00f6rne\u011fin ikinci bir g\u00fczergah\u0131n belirlenmesi gibi gerekli \u00f6nlemler almal\u0131d\u0131r. Planlanan g\u00fczergah ile ili\u015fkin k\u0131s\u0131tlamalar ve yo\u011funluk hakk\u0131nda hi\u00e7bir bilgi almadan yola \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 durumunda, gecikmeye neden olan olaylardan ka\u00e7\u0131n\u0131lamama ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6nlenememesi niteliklerinden bahsetmek ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n kendi organizasyonundan kaynakl\u0131 eksiklik ve \u00f6zensizlik sebebiyle zor olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar, ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesinin yap\u0131lmas\u0131 ya da ta\u015f\u0131ma i\u015finin kabul\u00fc \u00f6ncesinde, Koronavir\u00fcs kaynakl\u0131 olas\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri ta\u015f\u0131ma riskleri hakk\u0131nda m\u00fc\u015fterilerini a\u00e7\u0131k\u00e7a bilgilendirmedikleri veya ta\u015f\u0131ma i\u015fini kabul ederken olas\u0131 gecikmelere ili\u015fkin herhangi bir \u00e7ekince koymadan ko\u015fulsuz \u00fcstlenmeleri halinde, gecikmeden do\u011facak zararlardan sorumlu tutulma riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilirler. Bu ba\u011flamda ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, ileride meydana gelebilecek uyu\u015fmazl\u0131klarda ispat bak\u0131m\u0131ndan zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015fmamak i\u00e7in, kendi kontrolleri d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131ndaki yo\u011funluk ve uzayan bekleme s\u00fcreleri, g\u00fczergahtaki \u00e7e\u015fitli s\u0131n\u0131rlamalar, \u00fclkelere giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f yasaklar\u0131 gibi salg\u0131n\u0131 \u00f6nleme ama\u00e7l\u0131 tedbirler kaynakl\u0131 olas\u0131 ta\u015f\u0131ma gecikmeleri hususunda m\u00fc\u015fterilerini yaz\u0131l\u0131 olarak bilgilendirmelerinin faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca ileride ger\u00e7ekle\u015febilecek bir hukuki ihtilafta sorumluluktan kurtulma ba\u011flam\u0131nda ispat y\u00fck\u00fcn\u00fcn \u00fczerinde bulunmas\u0131 sebebiyle, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131n somut ta\u015f\u0131ma i\u015finde neden ve nas\u0131l gecikmeye sebep verdi\u011fi ve buna ili\u015fkin kendi ta\u015f\u0131ma organizasyonu i\u00e7inde ne t\u00fcr tedbirler al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 hususunda a\u00e7\u0131klama yapmas\u0131 gerekece\u011finden, bu s\u00fcre\u00e7teki t\u00fcm bilgi ve i\u015flemlerin yaz\u0131l\u0131 olarak kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131p saklanmas\u0131 yararl\u0131 olacakt\u0131r. Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, ihtilaf halinde uygun bir \u015fekilde ispat sunamamas\u0131 durumunda, gecikmeden do\u011fan zararlardan sorumlu olma riskiyle kar\u015f\u0131la\u015fabilecektir.<\/p>\n<p><strong>B. HAVA TA\u015eIMACILI\u011eI<\/strong><\/p>\n<p>Havayoluyla yap\u0131lan uluslararas\u0131 ta\u015f\u0131malarda ise \u00fclkemiz bak\u0131m\u0131ndan 2011 y\u0131l\u0131ndan itibaren y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015f olan Montreal S\u00f6zle\u015fmeleri h\u00fck\u00fcmleri<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>\u00a0\u00f6ncelikli olarak dikkate al\u0131nmal\u0131 ve Konvansiyon\u2019da bo\u015fluk bulunmas\u0131 durumunda veya yurt i\u00e7inde yap\u0131lacak havayolu ta\u015f\u0131malar\u0131na ise T\u00fcrk Sivil Havac\u0131l\u0131k Kanunu\u2019nun (\u201cTSHK\u201d) ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmleri ile TSHK 106. maddesindeki at\u0131f uyar\u0131nca T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun ilgili maddelerine bak\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>I. Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n TTK\u2019dan Do\u011fan Hak ve Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri<\/strong><\/p>\n<p>Montreal Konvansiyonu ve TSHK taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k \u015fekilde d\u00fczenlenmeyen g\u00f6nderen taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmenin feshi, y\u00fckleme ve bo\u015faltma s\u0131ras\u0131ndaki gecikmeler, ta\u015f\u0131ma ve teslim engeli gibi konularda, e\u011fer taraflar aras\u0131nda yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmede de somut olaya uygulanabilecek bir h\u00fck\u00fcm mevcut de\u011fil ise, milli hukuka ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda, TSHK 106. maddesindeki at\u0131f uyar\u0131nca ilgili T\u00fcrk Ticaret Kanunu h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131 gerekmektedir. TTK D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Kitab\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm ta\u015f\u0131ma t\u00fcrlerini kapsayacak \u015fekilde \u201cTa\u015f\u0131ma \u0130\u015fleri\u201d olarak ifade edilmesi sebebiyle uluslararas\u0131 konvansiyonda ve TSHK\u2019da h\u00fck\u00fcm yoksa TTK 856 ve devam\u0131 maddeleri \u201cgenel h\u00fck\u00fcm\u201d niteli\u011finde uygulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bunun yan\u0131 s\u0131ra, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, g\u00f6ndereni durum hakk\u0131nda vakit kaybetmeksizin bilgilendirmesi ve talimat almas\u0131 gereklili\u011fi dolayl\u0131 olarak Montreal S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 12. maddesinden de anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca 12. maddenin 1. f\u0131kras\u0131 2. c\u00fcmlesi uyar\u0131nca, g\u00f6nderen tasarruf hakk\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131ya veya di\u011fer g\u00f6nderenlere zarar vermeyecek \u015fekilde kullanmaya mecbur olup, bu hakk\u0131n kullan\u0131lmas\u0131ndan do\u011fan masraflardan ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131ya kar\u015f\u0131 sorumludur. Montreal Konvansiyonu\u2019nun 12. maddesi 2. F\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca, g\u00f6nderenin verdi\u011fi talimat\u0131n yerine getirilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 durumu derhal g\u00f6nderene bildirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>II. Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n Gecikmeden Do\u011fan Zararlardan Sorumlulu\u011fu<\/strong><\/p>\n<p>Montreal S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 19. maddesi uyar\u0131nca, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 y\u00fck\u00fcn havayoluyla ta\u015f\u0131nmas\u0131ndaki gecikmeden do\u011fan zararlardan sorumludur. T\u00fcrk Sivil Havac\u0131l\u0131k Kanunu ise 122. maddesinde ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, havayolu ile yolcu, bagaj veya y\u00fck\u00fcn ta\u015f\u0131nmas\u0131ndaki gecikmeden do\u011fan zarardan sorumlu olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmekte ve 123. maddede yer alan genel sorumluluktan kurtulma prensibi uyar\u0131nca, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n, kendisinin ve adamlar\u0131n\u0131n zarar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in gerekli olan b\u00fct\u00fcn tedbirleri ald\u0131klar\u0131n\u0131 veya bu tedbirleri alma olana\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamas\u0131 halinde sorumluluktan kurtulaca\u011f\u0131n\u0131 h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Taraflar\u0131n aralar\u0131nda uygulanacak ta\u015f\u0131ma s\u00fcresini s\u00f6zle\u015fme ile kararla\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 hallerde, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n \u00fcstlendi\u011fi havayoluyla ta\u015f\u0131ma i\u015fi, somut olay\u0131n \u00f6zellikleri ve hava ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 uygulamalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak belirlenen makul bir s\u00fcre i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir. Bu ba\u011flamda, somut ta\u015f\u0131ma i\u015fine ili\u015fkin hava \u015fartlar\u0131, hava trafi\u011fi, ta\u015f\u0131nacak y\u00fck\u00fcn \u00f6zellikleri, g\u00fcmr\u00fckte ola\u011fan bekleme s\u00fcreleri ve idari makamlarca yap\u0131lan denetimler gibi \u00e7e\u015fitli kriterler makul s\u00fcrenin hesaplanmas\u0131nda dikkate al\u0131nacakt\u0131r.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a><\/p>\n<p>Montreal Konvansiyonu 19. madde uyar\u0131nca, y\u00fck\u00fcn gecikmesi sonucunda bir zarar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 halinde ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n sorumluktan kurtulabilmesi i\u00e7in, kendisinin veya adamlar\u0131n\u0131n zarar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in gerekli b\u00fct\u00fcn tedbirleri alm\u0131\u015f oldu\u011funu ya da kendisinin veya adamlar\u0131n\u0131n bu tedbirleri almas\u0131n\u0131n imkans\u0131z oldu\u011funu ispat etmesi gerekmektedir. Burada ispat k\u00fclfeti tamamen ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 \u00fczerinde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sorumluluktan kurtulabilmek i\u00e7in ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 \u00f6rne\u011fin, y\u00fck\u00fcn gecikmesinin tamam\u0131yla kendisinden kaynaklanmayan bir sebeple, Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 s\u00fcrecinde havaalan\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131ndan veya yerel otoritelerin u\u00e7u\u015flar\u0131 durdurmas\u0131ndan\/s\u0131n\u0131rland\u0131rmas\u0131ndan veya benzeri kendi kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ve \u00f6nceden \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen m\u00fccbir sebep durumundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamas\u0131 gerekecektir. M\u00fccbir sebebin varl\u0131\u011f\u0131, somut olay\u0131n \u015fartlar\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirme yap\u0131larak karar verilmelidir. Bu ba\u011flamda ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131, kendisi veya adamlar\u0131 taraf\u0131ndan, somut olay bak\u0131m\u0131ndan zarar\u0131n meydana gelmesini engelleyecek olan tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131n m\u00fccbir sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fc imkans\u0131z hale geldi\u011fini ispatlamas\u0131 gereklidir.<\/p>\n<p><strong>C. DEN\u0130Z TA\u015eIMACILI\u011eI<\/strong><\/p>\n<p>Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131n, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan s\u00f6zle\u015fmelere etkisi taraflar\u0131n aralar\u0131nda ge\u00e7erli olan s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri ba\u015fta olmak \u00fczere somut olay baz\u0131nda T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun Be\u015finci Kitab\u0131nda d\u00fczenlenen \u201cDeniz Ticareti\u201d maddelerine g\u00f6re de\u011ferlendirilmesi gerekecektir.<\/p>\n<p><strong>I. Kamu Tasarrufu Y\u00fcz\u00fcnden S\u00f6zle\u015fmenin \u0130fas\u0131n\u0131n Engellenmesi Sebebiyle S\u00f6zle\u015fmenin Feshi<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun s\u00f6zle\u015fmenin taraflar\u0131na (ta\u015f\u0131yan ve ta\u015f\u0131tan) fesih hakk\u0131 verdi\u011fi haller 1218. maddede d\u00fczenlenmektedir. Maddenin 1. f\u0131kras\u0131na g\u00f6re, taraflara fesih hakk\u0131 veren sebeple aras\u0131nda, bir kamu tasarrufu y\u00fcz\u00fcnden s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131n\u0131n engellenmi\u015f olmas\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, madde a\u015fa\u011f\u0131daki durumlar\u0131 \u00f6rnek olarak saymaktad\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>Gemiye ambargo veya devlet hizmeti i\u00e7in el konulmas\u0131<\/li>\n<li>Varma yeri \u00fclkesi ile ticaretin yasaklanmas\u0131<\/li>\n<li>Y\u00fckleme veya varma limanlar\u0131n\u0131n abluka alt\u0131na al\u0131nmas\u0131<\/li>\n<li>S\u00f6zle\u015fme gere\u011fince ta\u015f\u0131nacak olan e\u015fyan\u0131n tamam\u0131n\u0131n y\u00fckleme liman\u0131ndan ihrac\u0131n\u0131n veya varma liman\u0131na ithalinin yahut transit ge\u00e7i\u015finin yasaklanmas\u0131<\/li>\n<\/ul>\n<p>Kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme ama\u00e7l\u0131 limanlarda al\u0131nabilecek karantina tedbirleri ve giri\u015f\/\u00e7\u0131k\u0131\u015f yasaklar\u0131 ile \u00e7e\u015fitli mallara ili\u015fkin ithalat\/ihracat yasaklar\u0131 bu ba\u011flamda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece 1218. maddenin 1. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131 bir kamu tasarrufu sebebi ile engellenmi\u015f ise, taraflardan her biri herhangi bir tazminat vermekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olmaks\u0131z\u0131n s\u00f6zle\u015fmeyi feshedebilme hakk\u0131na sahip olur.<\/p>\n<p>Hen\u00fcz yolculuk ba\u015flamam\u0131\u015fsa, fesih hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131labilmesi i\u00e7in s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131n\u0131 engelleyen durumun mevcut ihtimallere g\u00f6re k\u0131sa zamanda ortadan kalkmayaca\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir. E\u011fer s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131n\u0131 engelleyen kamu tasarrufu yolculuk ba\u015flad\u0131ktan sonra ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa, fesih hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131labilmesi i\u00e7in bir ay boyunca engelin kalkmas\u0131n\u0131n beklenmesi gerekir (TTK madde 1218\/2).<\/p>\n<p>TTK madde 1218 3. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca, taraflar, k\u0131smi yolculuk \u00e7arteri s\u00f6zle\u015fmeleri ile k\u0131rkambar s\u00f6zle\u015fmelerinde belli bir s\u00fcre beklemeye zorunlu olmaks\u0131z\u0131n fesih hakk\u0131n\u0131 kullanabilirler.<\/p>\n<p>Ancak s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131n\u0131 engelleyen kamu tasarrufu e\u015fyan\u0131n sadece bir k\u0131sm\u0131na ili\u015fkin ise, taraflar TTK madde 1219 1. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca fesih hakk\u0131na sahip de\u011fildir. Bu durumda, ta\u015f\u0131tan\u0131n, ihracat veya ithalat yasa\u011f\u0131 gibi sebeplerle e\u015fyan\u0131n art\u0131k serbest say\u0131lmayan k\u0131sm\u0131n\u0131 gemiden al\u0131p uzakla\u015ft\u0131rmas\u0131 zorunludur. Ancak, ta\u015f\u0131tan hen\u00fcz yolculuk ba\u015flamam\u0131\u015fsa, ta\u015f\u0131yan\u0131n durumunu a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rmamak \u015fart\u0131yla gemiye bunlar yerine ba\u015fka e\u015fya y\u00fckleyebilir veya kararla\u015ft\u0131r\u0131lan navlunun yar\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6deyerek s\u00f6zle\u015fmeyi feshedebilir. E\u015fyan\u0131n, s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131n\u0131 engelleyen k\u0131sm\u0131 hi\u00e7 ta\u015f\u0131nmam\u0131\u015f veya yolculuk devam ederken gemiden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olsa bile, ta\u015f\u0131yana tam navlun \u00f6denir. K\u0131smi yolculuk \u00e7arteri s\u00f6zle\u015fmeleri ile k\u0131rkambar s\u00f6zle\u015fmelerinde fesih hakk\u0131 yoktur (madde 1219\/2).<\/p>\n<p>Yine salg\u0131n s\u00fcrecinde de\u011ferlendirilmesi gereken bir di\u011fer h\u00fck\u00fcm ise TTK madde 1221\u2019de d\u00fczenlenmektedir. Maddenin 1. f\u0131kras\u0131na g\u00f6re, yolculu\u011fun, kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclenler d\u0131\u015f\u0131nda bir tabii olay veya umulmayan di\u011fer bir hal y\u00fcz\u00fcnden ba\u015flamadan veya ba\u015flad\u0131ktan sonra gecikmesi, e\u011fer bu gecikme y\u00fcz\u00fcnden s\u00f6zle\u015fmenin belli amac\u0131 kaybolmam\u0131\u015f ise, taraflar\u0131n hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini de\u011fi\u015ftirmez. Bununla beraber, umulmayan halden kaynaklanan ve mevcut \u015fartlara g\u00f6re uzunca bir zaman s\u00fcrece\u011fi anla\u015f\u0131lan gecikmelerde ise, ta\u015f\u0131tan, gemiye y\u00fcklenmi\u015f olan e\u015fyay\u0131 rizikosu ve gideri kendisine ait olmak ve zaman\u0131nda tekrar y\u00fcklemek \u015fart\u0131yla yeterli ve uygun bir teminat g\u00f6stererek bo\u015faltma hakk\u0131na sahiptir. Ancak, ta\u015f\u0131tan, y\u00fcklemenin yeniden yap\u0131lmamas\u0131 halinde navlunun tamam\u0131n\u0131 \u00f6demek ve bo\u015faltman\u0131n sebep oldu\u011fu zararlar\u0131 tazmin etmek zorundad\u0131r. TTK madde 1221 2. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca gecikmenin bir kamu tasarrufundan kaynakland\u0131\u011f\u0131 hallerde ise, zaman \u00fczerine kararla\u015ft\u0131r\u0131lan navlun i\u015flemez. K\u0131smi yolculuk \u00e7arteri s\u00f6zle\u015fmeleri ile k\u0131rkambar s\u00f6zle\u015fmelerinde ta\u015f\u0131tan ge\u00e7ici olarak bo\u015faltmak hakk\u0131n\u0131 ancak di\u011fer ta\u015f\u0131tanlar muvafakat ettikleri takdirde kullanabilir (TTK madde 1221\/3).<\/p>\n<p><strong>II. Y\u00fckleme ve Bo\u015faltma \u0130\u00e7in Bekleme S\u00fcrelerinde Gecikme<\/strong><\/p>\n<p>Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131n\u0131 \u00f6nleme ama\u00e7l\u0131 al\u0131nan tedbirler sebebiyle limanda y\u00fckleme ve bo\u015faltma s\u0131ras\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcrelerin nas\u0131l de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi \u00f6nemli ba\u015fka bir husustur.<\/p>\n<p>T\u00fcrk Ticaret Hukuku\u2019na g\u00f6re, yolculuk \u00e7arter s\u00f6zle\u015fmelerinde y\u00fckleme i\u00e7in bekleme s\u00fcresi, y\u00fckleme (starya) ve kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015fsa s\u00fcresterya s\u00fcresinden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Starya s\u00fcresi, geminin y\u00fck\u00fc almak i\u00e7in kanunen beklemek zorunda oldu\u011fu s\u00fcre olup kural olarak \u00fccretsizdir. Ancak taraflar bu s\u00fcre i\u00e7in \u00fccret \u00f6denmesini kararla\u015ft\u0131rabilirler (TTK madde 1153\/3).<\/p>\n<p>Taraflarca y\u00fckleme s\u00fcresinin belli bir g\u00fcnde ba\u015flayaca\u011f\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa, y\u00fckleme s\u00fcresinin ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in ta\u015f\u0131yan veya yetkili bir temsilcisi, taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131tana bir haz\u0131rl\u0131k bildiriminde bulunulmal\u0131d\u0131r. TTK madde 1153 uyar\u0131nca y\u00fckleme s\u00fcresi, haz\u0131rl\u0131k bildiriminin, muhatab\u0131na ula\u015fmas\u0131n\u0131 izleyen ilk takvim g\u00fcn\u00fc ve e\u011fer y\u00fcklemeye fiilen ba\u015flanm\u0131\u015fsa, o andan itibaren i\u015flemeye ba\u015flamakta olup, e\u011fer taraflarca s\u00f6zle\u015fme ile s\u00fcre belirlenmemi\u015fse, y\u00fcklemenin yirmid\u00f6rt saatlik kesintisiz \u00e7al\u0131\u015fma ile yap\u0131lmas\u0131 halinde ihtiya\u00e7 duyulacak s\u00fcre, y\u00fckleme s\u00fcresi olarak kabul edilir. Bu s\u00fcre hesaplan\u0131rken, y\u00fcklemenin yap\u0131laca\u011f\u0131 liman, ta\u015f\u0131may\u0131 yapan gemi, y\u00fckleme tesis ve ara\u00e7lar\u0131 ve y\u00fck\u00fcn niteli\u011fi ile birlikte y\u00fckleme liman\u0131 d\u00fczenlemeleri ve yerel team\u00fcl dikkate al\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>Starya s\u00fcresine ek olarak, s\u00fcresterya s\u00fcresi geminin s\u00f6zle\u015fmesel olarak beklemek olarak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcredir. Bu ba\u011flamda, TTK madde 1154 uyar\u0131nca, taraflarca s\u00f6zle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015fsa ta\u015f\u0131yan, e\u015fyan\u0131n y\u00fckletilmesi i\u00e7in y\u00fckleme s\u00fcresinden fazla beklemek zorundad\u0131r. S\u00fcrastarya s\u00fcresi, y\u00fckleme s\u00fcresi bitince, herhangi bir bildirime gerek kalmaks\u0131z\u0131n ba\u015flar (TTK madde 1154\/3). S\u00f6zle\u015fmede taraflarca belli bir s\u00fcrestarya s\u00fcresi belirtilmemi\u015fse, bu s\u00fcre on g\u00fcnd\u00fcr<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a>\u00a0(TTK madde 1154\/2). TTK madde 1155 ise, s\u00fcrastarya paras\u0131n\u0131n miktar\u0131 s\u00f6zle\u015fme ile kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hallerde, ta\u015f\u0131yan, kullan\u0131lan s\u00fcresterya s\u00fcresi ve ge\u00e7erli miktara g\u00f6re belirlenecek miktar\u0131 a\u015fan bir \u00fccret talebinde bulunamaz. S\u00f6zle\u015fmede belirli bir miktar kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa, ta\u015f\u0131yan, s\u00fcrastarya paras\u0131 olarak y\u00fckleme s\u00fcresini a\u015fan bekleme nedeniyle yapm\u0131\u015f oldu\u011fu zorunlu ve yararl\u0131 giderleri isteyebilecektir.<\/p>\n<p>TTK madde 1156 ise y\u00fckleme ve s\u00fcrastarya s\u00fcrelerinin hesab\u0131n\u0131 ve bir engel sebebiyle y\u00fckleme yap\u0131lamayan g\u00fcnlerin hesaba etkisini d\u00fczenlemektedir.<\/p>\n<ul>\n<li>Ta\u015f\u0131tan\u0131n faaliyet alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen tesad\u00fcfi sebepler dolay\u0131s\u0131yla e\u015fyan\u0131n gemiye teslimi m\u00fcmk\u00fcn olmayan g\u00fcnler de y\u00fckleme s\u00fcresinin hesab\u0131nda dikkate al\u0131n\u0131r.<\/li>\n<li>Ta\u015f\u0131yan\u0131n faaliyet alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen tesad\u00fcfi sebepler dolay\u0131s\u0131yla e\u015fyan\u0131n gemiye al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan g\u00fcnler ise bu s\u00fcrenin hesab\u0131nda dikkate al\u0131nmaz.<\/li>\n<li>F\u0131rt\u0131na, buz istilas\u0131 veya seferberlik gibi her iki taraf\u0131n faaliyet alan\u0131n\u0131 ilgilendiren tesad\u00fcfi sebepler dolay\u0131s\u0131yla e\u015fyan\u0131n gemiye teslim edilmesi ve al\u0131nmas\u0131 imkan\u0131 bulunmayan g\u00fcnler y\u00fckleme s\u00fcresine eklenir; \u015fu kadar ki, y\u00fckleme s\u00fcresi i\u00e7inde olmas\u0131na ra\u011fmen ta\u015f\u0131tan bu g\u00fcnler i\u00e7in ta\u015f\u0131yana s\u00fcrastarya paras\u0131 \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/li>\n<li>Ta\u015f\u0131yan\u0131n veya her iki taraf\u0131n faaliyet alan\u0131nda \u00e7\u0131kan bir engel nedeniyle yap\u0131lamayan y\u00fcklemeye fiilen devam edildi\u011fi anda, s\u00fcre durdu\u011fu yerden i\u015flemeye ba\u015flar.<\/li>\n<li>S\u00fcrastarya s\u00fcresi ise, i\u015flemeye ba\u015flad\u0131ktan sonra, y\u00fckleme engeli kimin faaliyet alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olursa olsun, kesintisiz olarak hesaplan\u0131r. E\u011fer bu hallerin do\u011fumuna, ta\u015f\u0131yan kusuruyla sebep vermi\u015fse, engel y\u00fcz\u00fcnden y\u00fckleme yap\u0131lamayan s\u00fcre hesaba kat\u0131lmaz.<\/li>\n<\/ul>\n<p>S\u00f6z konusu madde, ta\u015f\u0131yan veya ta\u015f\u0131tan\u0131n faaliyet alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen tesad\u00fcfi sebeplerin neler oldu\u011fu hakk\u0131nda a\u00e7\u0131k bir h\u00fck\u00fcm i\u00e7ermemesi sebebiyle, her bir somut olay bak\u0131m\u0131ndan ayr\u0131 inceleme ve de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6nemle belirtmek isteriz.<\/p>\n<p>K\u0131rkambar s\u00f6zle\u015fmelerinde ise, kanunen bir bekleme s\u00fcresi yoktur. TTK madde 1163 1. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131ca ta\u015f\u0131tan, ta\u015f\u0131yan\u0131n veya yetkili temsilcisinin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 \u00fczerine, gecikmeden e\u015fyay\u0131 y\u00fcklemek zorundad\u0131r. Ta\u015f\u0131tan gecikirse ta\u015f\u0131yan, e\u015fyan\u0131n teslimini beklemekle y\u00fck\u00fcml\u00fc de\u011fildir. Yolculuk, e\u015fya teslim al\u0131nmadan ba\u015flam\u0131\u015f olsa bile, ta\u015f\u0131tan tam navlunu \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr; \u015fu kadar ki, ta\u015f\u0131yan\u0131n teslim edilmi\u015f olmayan e\u015fya yerine y\u00fckledi\u011fi e\u015fyan\u0131n navlunu, tam navlundan indirilir (TTK madde 1163\/2).<\/p>\n<p>T\u00fcrk Ticaret Kanunu, y\u00fcklemeye benzer \u015fekilde yolculuk \u00e7arteri s\u00f6zle\u015fmesinde bo\u015faltma i\u00e7in bekleme s\u00fcreleri ile ilgili d\u00fczenlemeler i\u00e7ermektedir. Bo\u015faltma s\u00fcrecinde de, bo\u015faltma s\u00fcresi (starya) ad\u0131 alt\u0131nda ta\u015f\u0131yan\u0131n bo\u015faltma i\u015fleminin yap\u0131lmas\u0131 beklemekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu s\u00fcre vard\u0131r. Bu s\u00fcre kural olarak \u00fccretsiz olup taraflarca istenirse aksi kararla\u015ft\u0131r\u0131labilir (TTK madde 1169\/3). Bo\u015faltman\u0131n belli bir g\u00fcnde ba\u015flayaca\u011f\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa, ta\u015f\u0131yan veya yetkili bir temsilcisi g\u00f6nderilene haz\u0131rl\u0131k bildiriminde bulunur (TTK madde 1168\/1). Bo\u015faltma s\u00fcresi s\u00f6zle\u015fme ile belirlenmemi\u015fse, y\u00fcklemede oldu\u011fu gibi, yirmid\u00f6rt saatlik kesintisiz \u00e7al\u0131\u015fma ile yap\u0131lmas\u0131 halinde ihtiya\u00e7 duyulacak s\u00fcre, bo\u015faltma s\u00fcresi olarak kabul edilir (TTK madde 1169\/2).<\/p>\n<p>Bo\u015faltmada da, taraflar kararla\u015ft\u0131rm\u0131\u015flarsa, ta\u015f\u0131yan bo\u015faltma i\u00e7in bo\u015faltma s\u00fcresinden fazla beklemek zorundad\u0131r. Bo\u015faltma s\u00fcrastaryas\u0131, taraflarca belirlenmemi\u015fse on g\u00fcnd\u00fcr. S\u00fcre, bo\u015faltma s\u00fcresi bitince herhangi bir bildirime gerek kalmaks\u0131z\u0131n i\u015flemeye ba\u015flar. S\u00fcrestarya s\u00fcresi \u00fccrete tabi olup, s\u00fcrastarya paras\u0131n\u0131n miktar\u0131 s\u00f6zle\u015fme ile kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015fsa ta\u015f\u0131yan, s\u00f6zle\u015fmede belirtilen miktar\u0131 a\u015fan bir talepte bulunamaz (TTK madde 1171\/1). E\u011fer herhangi bir miktar kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa, ta\u015f\u0131yan s\u00fcrastarya paras\u0131 olarak, bo\u015faltma s\u00fcresini a\u015fan bekleme nedeniyle yapm\u0131\u015f oldu\u011fu zorunlu ve yararl\u0131 giderler isteyebilecektir.<\/p>\n<p>Bo\u015faltma s\u0131ras\u0131nda da bo\u015faltma s\u00fcresi ve s\u00fcresterya s\u00fcreleri takvim g\u00fcn\u00fc olarak aral\u0131ks\u0131z olarak hesaplanmakta olup bir engel sebebiyle e\u015fyan\u0131n bo\u015falt\u0131lmas\u0131 yap\u0131lamayan g\u00fcnlerin hesaba etkisi TTK madde 1172\u2019de d\u00fczenlenmektedir:<\/p>\n<ul>\n<li>G\u00f6nderilenin faaliyet alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen tesad\u00fcfi sebepler dolay\u0131s\u0131yla e\u015fyan\u0131n gemiden karaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan g\u00fcnler bo\u015faltma s\u00fcresinin hesab\u0131nda dikkate al\u0131n\u0131r.<\/li>\n<li>Ta\u015f\u0131yan\u0131n faaliyet alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen tesad\u00fcfi sebepler dolay\u0131s\u0131yla e\u015fyan\u0131n gemiden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan g\u00fcnler ise bu s\u00fcrenin hesab\u0131nda dikkate al\u0131nmaz.<\/li>\n<li>F\u0131rt\u0131na, buz istilas\u0131 veya seferberlik gibi, her iki taraf\u0131n faaliyet alan\u0131n\u0131 ilgilendiren tesad\u00fcfi sebepler dolay\u0131s\u0131yla e\u015fyan\u0131n gemiden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve karaya g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan g\u00fcnler bo\u015faltma s\u00fcresine eklenir; \u015fu kadar ki, bo\u015faltma s\u00fcresi i\u00e7inde olmas\u0131na ra\u011fmen g\u00f6nderilen, bu g\u00fcnler i\u00e7in ta\u015f\u0131yana s\u00fcrastarya paras\u0131 \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/li>\n<li>Ta\u015f\u0131yan\u0131n faaliyet alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen tesad\u00fcfi sebepler ya da her iki taraf\u0131n faaliyet alan\u0131n\u0131 ilgilendiren tesad\u00fcfi sebepler nedeniyle yap\u0131lamayan bo\u015faltmaya fiilen devam edildi\u011fi anda, s\u00fcre durdu\u011fu yerden i\u015flemeye ba\u015flar.<\/li>\n<li>S\u00fcrastarya s\u00fcresi, i\u015flemeye ba\u015flad\u0131ktan sonra, bo\u015faltmaya engel tesad\u00fcfi durumdan etkilenmeksizin kesintisiz olarak hesaplan\u0131r. E\u011fer bu durumun do\u011fumuna, ta\u015f\u0131yan kusuruyla sebep olmu\u015fsa, s\u00fcre i\u015flemez.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Y\u00fckleme liman\u0131nda y\u00fckleme s\u00fcresi ve kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015fsa s\u00fcresterya s\u00fcresinin sona ermesine ra\u011fmen y\u00fcklemeye halen ba\u015flanmam\u0131\u015fsa, ta\u015f\u0131yan\u0131n TTK madde 1159 1. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca iki se\u00e7imlik hakk\u0131 vard\u0131r. Buna g\u00f6re, ta\u015f\u0131yan dilerse s\u00f6zle\u015fmeyi feshedilmi\u015f sayabilir veya y\u00fcklemenin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in beklemeye devam edebilir. Ta\u015f\u0131yan\u0131n ikinci se\u00e7imlik hakk\u0131 tercih etmesi durumunda, TTK madde 1159 3. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca bu fazla bekleme sebebiyle u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131n tamam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131tandan talep etme imkan\u0131na sahip olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bo\u015faltma liman\u0131nda, g\u00f6nderilen bo\u015faltma s\u00fcresi ve kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015fsa s\u00fcresterya s\u00fcresinin sona ermesine ra\u011fmen y\u00fck\u00fc teslim almad\u0131\u011f\u0131 durumlarda ise TTK\u2019nun 1174. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131 uygulanacakt\u0131r. Bu durumda, ta\u015f\u0131yan, g\u00f6nderilene haber verdikten sonra, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanununun 107 il\u00e2 109 uncu maddelerinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen haklardan istifade ederek, y\u00fck\u00fcn tevdi edilmesi yoluyla teslim borcundan kurtulabilecektir. Bu ba\u011flamda, s\u00fcresterya s\u00fcresinin sona ermesine ra\u011fmen, geminin halen beklemeye devam etmesi durumunda TTK\u2019nun 1174. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131na g\u00f6re, ta\u015f\u0131yan gecikmeler nedeniyle u\u011frad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn zarar\u0131n tazminini isteyebilir.<\/p>\n<p>Geminin y\u00fckleme ve bo\u015faltma s\u0131ras\u0131nda gecikme nedeniyle beklemesinin yan\u0131 s\u0131ra uygulamada s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan konteyner demuraj\u0131 hususu ile ilgili Yarg\u0131tay 11. Hukuk Dairesi\u2019nin 05.03.2014 tarihli karar\u0131na<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a>\u00a0dikkatinizi \u00e7ekmek istiyoruz. Kararda Yarg\u0131tay, Libya\u2019da i\u00e7 sava\u015f \u00e7\u0131kmas\u0131 sebebiyle konteynerlerin g\u00f6nderilen taraf\u0131ndan teslim al\u0131nmamas\u0131 sebebiyle olu\u015fan demuraj bedellerine ili\u015fkin, ta\u015f\u0131tan\u0131n sava\u015f ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren m\u00fccbir sebep hali sebebiyle konteynerin beklemesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc sorumlu tutulamayaca\u011f\u0131na h\u00fckmetmi\u015ftir.<\/p>\n<p>\u201c<em>Daval\u0131 vekili, emtian\u0131n limandan \u00e7ekilememesinin m\u00fcvekkilinin kusurundan kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ta\u015f\u0131ma i\u015finin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ve limana indirilmesini takip eden g\u00fcnlerde Libya\u2019da meydana gelen i\u00e7 sava\u015f nedeni ile bir\u00e7ok T\u00fcrk firmas\u0131n\u0131n Libya\u2019daki ticari faaliyetlerini durdurmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayr\u0131ca ticari ve b\u00fcrokratik t\u00fcm i\u015flemler durduruldu\u011fundan konteynerlerinin teslim al\u0131nmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dava konusu olayda m\u00fcvekkili a\u00e7\u0131s\u0131ndan emtiay\u0131 teslim alma imkan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, m\u00fccbir sebebin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul\u00fc ile davan\u0131n reddine karar verilmesini istemi\u015ftir.<\/em><\/p>\n<p><em>(\u2026), her ne kadar daval\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7ta y\u00fck\u00fc bo\u015faltmamas\u0131 daval\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu gerektirir ve bu d\u00f6nem i\u00e7in davac\u0131 demoraj bedeli isteyebilirse de; 15.02.2011 tarihinde sava\u015f ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011fundan ve bu husus m\u00fccbir sebep olarak kabul edildi\u011finden, bu tarihten sonraki d\u00f6nem i\u00e7in daval\u0131n\u0131n sorumlu tutulmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir. Bu itibarla, daval\u0131 vekilinin bu y\u00f6ne ili\u015fkin temyiz itirazlar\u0131n\u0131n kabul\u00fc ile karar\u0131n daval\u0131 yarar\u0131na bozulmas\u0131na karar vermek gerekmi\u015ftir<\/em>.\u201d<\/p>\n<p><strong>III.\u00a0 Ta\u015f\u0131yan\u0131n Gecikmeden Do\u011fan Zararlardan Sorumlulu\u011fu<\/strong><\/p>\n<p>TTK madde 1178 2. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca, ta\u015f\u0131yan, e\u015fyan\u0131n z\u0131ya\u0131 veya hasar\u0131ndan yahut ge\u00e7 tesliminden do\u011fan zararlardan, z\u0131ya, hasar veya teslimde gecikmenin, e\u015fyan\u0131n ta\u015f\u0131yan\u0131n hakimiyetinde bulundu\u011fu s\u0131rada meydana gelmi\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131yla sorumludur. Ta\u015f\u0131mada gecikme olup olmad\u0131\u011f\u0131 ku\u015fkusuz \u00f6nce taraflar\u0131n aralar\u0131nda yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 s\u00f6zle\u015fmenin \u015fartlar\u0131na g\u00f6re belirlenecektir. Bu ba\u011flamda ayn\u0131 maddenin 4. f\u0131kras\u0131nda, e\u015fya, navlun s\u00f6zle\u015fmesinde belirlenen bo\u015faltma liman\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan s\u00fcre veya a\u00e7\u0131k\u00e7a kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir s\u00fcre yoksa, olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re tedbirli bir ta\u015f\u0131yandan e\u015fyan\u0131n tesliminin makul olarak istenebilece\u011fi s\u00fcre i\u00e7inde teslim edilmedi\u011fi takdirde ge\u00e7 teslimden bahsedilece\u011fi h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Makul s\u00fcre, her somut olay bak\u0131mdan ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirilmekte olup mevsim ve hava \u015fartlar\u0131, g\u00fczergah, taraflarca kararla\u015ft\u0131r\u0131lan geminin h\u0131z\u0131 ve teknik \u00f6zellikleri gibi \u00e7e\u015fitli unsurlar s\u00fcrenin belirlenmesinde rol oynayabilir.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a><\/p>\n<p>TTK madde 1179 1. f\u0131kras\u0131 ise, ta\u015f\u0131yan\u0131n veya adamlar\u0131n\u0131n kast\u0131ndan veya ihmalinden do\u011fmayan sebeplerden ileri gelen zarardan ta\u015f\u0131yan\u0131n sorumlu olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda, ta\u015f\u0131yan, navlun s\u00f6zle\u015fmesinin ifas\u0131nda tedbirli bir ta\u015f\u0131yandan beklenen dikkat ve \u00f6zeni g\u00f6stermekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olup somut olay g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak belirlenecek ve s\u00f6z konusu ta\u015f\u0131ma i\u015finin ve y\u00fck\u00fcn \u00f6zelliklerine g\u00f6re zarara neden olay\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek \u00fczere al\u0131nmas\u0131 makul ve hakl\u0131 surette beklenebilecek tedbirleri almak zorundad\u0131r. Sorumluluktan kurtulmak i\u00e7in ispat y\u00fck\u00fc ta\u015f\u0131yan \u00fczerinde olup kendisinin veya adamlar\u0131n\u0131n kusurunun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak zorundad\u0131r.<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a>\u00a0Somut olayda Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131na ili\u015fkin eylem veya tedbir, taraflarca beklenmedik ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn olamayan m\u00fccbir sebep kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilirse, ta\u015f\u0131yan\u0131n kusurunun olmad\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilebilecektir.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca yine TTK\u2019nun ta\u015f\u0131yan\u0131n mutlak sorumsuzluk hallerini d\u00fczenledi\u011fi 1182. maddesinde say\u0131lan sebepler aras\u0131nda \u201c<em>Harp olaylar\u0131, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve ayaklanmalar, kamu d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n hareketleri, yetkili makamlar\u0131n emirleri veya karantina s\u0131n\u0131rlamalar\u0131<\/em>\u201d bulunmaktad\u0131r (TTK madde 1182\/1 b bendi). Bu ba\u011flamda Covid-19 salg\u0131na kar\u015f\u0131 al\u0131nan tedbirler ta\u015f\u0131yan\u0131n sorumsuzluk hali kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilebilir. TTK\u2019nun 1182. maddesinde yaz\u0131l\u0131 hallerde aksi ispatlanmad\u0131k\u00e7a ta\u015f\u0131yan\u0131n ve adamlar\u0131n\u0131n kusurunun olmad\u0131\u011f\u0131 ve zarar ile sebep aras\u0131nda uygun illiyet ba\u011f\u0131n\u0131n bulundu\u011fu varsay\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>D. SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n<p>Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 sebebiyle, taraflar aras\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesinden do\u011fan hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin nas\u0131l etkilenece\u011finin, her somut olay ve ta\u015f\u0131ma i\u015finin \u00f6zellikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak ve taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri ba\u015fta olmak \u00fczere uluslararas\u0131 konvansiyonlar ve milli hukuka (\u00f6zellikle TTK h\u00fck\u00fcmlerine) g\u00f6re de\u011ferlendirilmesi gerekecektir. Yukar\u0131da incelendi\u011fi \u00fczere Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 s\u00fcrecinde geli\u015fen t\u00fcm eylem ve olaylar\u0131n istisnas\u0131z her ko\u015fulda ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131\/ta\u015f\u0131yan\u0131n riziko alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ya da her durumda ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131y\u0131\/ta\u015f\u0131yan\u0131 sorumluktan kurtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Bu sebeple, riziko alan\u0131n\u0131n tespitinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik ve kontrol edilebilirlik kriterleri, s\u00f6z konusu engelin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n organizasyon alan\u0131 kaynakl\u0131 ya da n\u00f6tr alan kapsam\u0131nda kabul edilip edilmemesinde \u00f6nemli bir \u00f6l\u00e7\u00fct olup, her somut ta\u015f\u0131ma i\u015fi ayr\u0131 ayr\u0131 incelenmeye muhta\u00e7t\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda taraflar isterlerse aralar\u0131nda kararla\u015ft\u0131rarak, n\u00f6tr alan i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilebilecek bir durumu, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n ya da g\u00f6nderenin alan\u0131na y\u00fckleyebilir. Ayn\u0131 \u015fekilde, Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131n\u0131n istisnas\u0131z her gecikmeye sebep veren durum bak\u0131m\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen hal olarak de\u011ferlendirilmesi do\u011fru olmamakla birlikte, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n somut olayda en y\u00fcksek \u00f6zeni g\u00f6stermesi ve zarara neden olay\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek \u00fczere al\u0131nmas\u0131 beklenebilecek tedbirleri al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131n\u0131n irdelenmesi gerekecektir.<\/p>\n<p><strong>\u00a0&#8212;<\/strong><\/p>\n<p><strong>Daha fazla bilgi ve sorular\u0131n\u0131z i\u00e7in:<\/strong><\/p>\n<p>Av. Dr. Ata TORUN \u2013\u00a0<a href=\"mailto:ata.torun@hansu.av.tr\">ata.torun@hansu.av.tr<\/a><\/p>\n<p>www.hansu.av.tr\u00a0|\u00a0+90 216 464 12 12<\/p>\n<p>-\u00a9 Hansu Avukatl\u0131k B\u00fcrosu<\/p>\n<p>Hansu Avukatl\u0131k B\u00fcrosu Yerli ve Yabanc\u0131 m\u00fcvekkillerine \u00f6zellikle gayrimenkul , \u015firketler, ticaret, vergi ve fikri m\u00fclkiyet hukuku alan\u0131nda hizmet veren bir avukatl\u0131k b\u00fcrosudur. Bu b\u00fclten T\u00fcrkiye\u2019de hukuk alan\u0131ndaki geli\u015fmeleri payla\u015fmak amac\u0131yla haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fclten hukuki bir g\u00f6r\u00fc\u015f veya y\u00f6nlendirme olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir. \u00d6zel sorular ve sorunlar bak\u0131m\u0131ndan hukuki dan\u0131\u015fman g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u2014<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a>\u00a0T\u00fcrk Hukuku kapsam\u0131nda Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki s\u00f6zle\u015fmelere etkisine ili\u015fkin daha detayl\u0131 bir incelemeye Hansu Avukatl\u0131k B\u00fcrosu taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan \u201cCOVID-19 Kapsam\u0131nda Al\u0131nan Tedbirler ve Salg\u0131n\u0131n Y\u00fcr\u00fcl\u00fckteki S\u00f6zle\u015fmelere Hukuki Etkisi\u201d \u00fczerine yay\u0131nlanan bilgilendirme notumuzdan ula\u015fabilirsiniz (<a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/covid-19-koronavirus-kapsaminda-alinan-tedbirler-ve-salginin-yururlukteki-sozlesmelere-hukuki-etkisi\/\">https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/covid-19-koronavirus-kapsaminda-alinan-tedbirler-ve-salginin-yururlukteki-sozlesmelere-hukuki-etkisi\/<\/a>).<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a>\u00a0Mehaz Alman Ticaret Kanunu\u2019na (\u201c<em>Handelsgesetzbuch<\/em>\u201d) benzer \u015fekilde, kanun koyucu T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun Ta\u015f\u0131ma \u0130\u015fleri\u2019nin d\u00fczenlendi\u011fi D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Kitap\u2019ta bulunan \u00e7e\u015fitli h\u00fck\u00fcmlerin do\u011furaca\u011f\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 riziko alan\u0131 ilkesine ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r (madde 863\/3, 865\/2 ve 3, 866\/2, 867\/4, 869\/1 ve 4, 870\/2 ve 3).<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a>\u00a0TTK madde 863\/3, 865\/2 ve 3, 866\/2, 867\/4, 869\/1 ve 4, 870\/2 ve 3.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a>\u00a0T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Kitab\u0131\u2019n\u0131n yaz\u0131m\u0131nda \u00f6rnek olu\u015fturan 1998 tarihli Alman Ta\u015f\u0131ma Hukuku Reform Kanunu (\u201c<em>Transportrechtsreformgesetz<\/em>\u201d) d\u00fczenlenirken, Alman kanunkoyucu n\u00f6tr bir alan\u0131n mevcut olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131n\u0131 bozan bir olay\u0131n ya ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 riziko alan\u0131 ya da g\u00f6nderen riziko alan\u0131 kaynakl\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc esas kabul etmi\u015ftir (BT-Drs. 13\/8445, S. 41).<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a>\u00a0<em>Ad\u0131g\u00fczel<\/em>, Ta\u015f\u0131ma Hukuku 3. Bask\u0131 2020, S. 85.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a>\u00a0\u201cN\u00f6tr\u201d alanda ger\u00e7ekle\u015fen s\u00f6zle\u015fmenin ifas\u0131na etki eden bir engelin, ekonomik k\u00fclfetinin taraflardan hangisine y\u00fcklenmesi gerekece\u011fi somut olayda uygulanan maddeye g\u00f6re tespit edilmesi hususu Alman Federal Mahkemesi (\u201c<em>Bundesgerichtshof<\/em>\u201d) taraf\u0131ndan da kabul edilmektedir \u2013 BGH, 22.06.2011 tarihli karar\u0131 \u2013 I ZR 108\/10.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a>\u00a0<em>Ad\u0131g\u00fczel<\/em>, Ta\u015f\u0131ma Hukuku 3. Bask\u0131 2020, S. 156.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a>\u00a0<em>Erdil<\/em>, Karayolu ile Uluslararas\u0131 E\u015fya Ta\u015f\u0131ma Hukuku, 3. Bask\u0131, S. 236.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a>\u00a0<em>Erdil<\/em>, Karayolu ile Uluslararas\u0131 E\u015fya Ta\u015f\u0131ma Hukuku, 3. Bask\u0131, S. 236.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a>\u00a0\u00d6ncelikle Montreal Konvansiyonu uygulama alan\u0131 bulup bulmayaca\u011f\u0131na bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. CMR\u2019den farkl\u0131 olarak Montreal Konvansiyonu 1. maddesi uyar\u0131nca taraflarca kararla\u015ft\u0131r\u0131lan hem kalk\u0131\u015f hem de var\u0131\u015f yerinin Montreal S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne taraf devletlerde bulunmas\u0131 gerekmektedir. Ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmesine g\u00f6re bu yerlerden biri taraf olmayan bir devletin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunuyorsa, Var\u015fova S\u00f6zle\u015fmesi veya tadillerinden birinin uygulan\u0131p uygulanmayaca\u011f\u0131 incelenmesi gerekmektedir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a>\u00a0<em>Uzun<\/em>, Uluslararas\u0131 Hava Ta\u015f\u0131malar\u0131nda Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131n\u0131n Sorumlulu\u011fu, S. 104.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a>\u00a0Uygulamada GENCON 76 standard \u00e7arter partinin 7. Kloz\u2019da da 10 g\u00fcnl\u00fck bir s\u00fcre \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a>\u00a0Yarg\u0131tay 11. HD, E. 2013\/12326 K. 2014\/4189 T. 5.3.2014.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a>\u00a0<em>Yeti\u015f \u015eaml\u0131<\/em>, 6102 Say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019na G\u00f6re Ta\u015f\u0131yan\u0131n Z\u0131ya, Hasar ve Ge\u00e7 Teslimden Sorumlulu\u011fu, S. 42.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/koronavirus-covid-19-salgini-ve-tasimacilik-hukukuna-etkilerinin-degerlendirilmesi\/#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a>\u00a0<em>Yeti\u015f \u015eaml\u0131<\/em>, 6102 Say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019na G\u00f6re Ta\u015f\u0131yan\u0131n Z\u0131ya, Hasar ve Ge\u00e7 Teslimden Sorumlulu\u011fu, S. 66.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan \u201cpandemi\u201d olarak ilan edilen ve \u00fclkemizde de k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7erisinde h\u0131zla yay\u0131lan Koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131n en ba\u015fta imalat\/\u00fcretim sekt\u00f6r\u00fc olmak \u00fczere tedarik zincirinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olan ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ve lojistik alan\u0131nda hizmet veren \u015firketlere olumsuz yans\u0131malar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu yaz\u0131m\u0131zda, salg\u0131n s\u00fcrecinin mevcut ta\u015f\u0131ma s\u00f6zle\u015fmelerine[1]\u00a0olas\u0131 etkilerini ve bu ba\u011flamda T\u00fcrk ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ve lojistik&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5753,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[26,27],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2584"}],"collection":[{"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2584"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2584\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5753"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2584"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2584"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hansu.av.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2584"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}